नेपालको इतिहासकै सबैभन्दा रहस्यमय र चर्चित घटनामध्ये एक नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्ड भएको आज २५ वर्ष पूरा भएको छ। बि.स.२०५८ साल जेठ १९ गते राति तत्कालीन राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्यसहित ११ जना राजपरिवारका सदस्यको ज्यान जाने गरी भएको उक्त घटनाको वास्तविक रहस्य चौथाइ शताब्दी बितिसक्दा पनि सार्वजनिक हुन सकेको छैन। घटनाको निष्पक्ष छानबिन र न्यायको माग आज पनि जीवित छ। जेठ १९ गतेको रात नेपालका लागि इतिहासकै सबैभन्दा पीडादायी र रहस्यमय रात बन्यो। 

११ जना राजपरिवारका सदस्यको ज्यान जाने गरी भएको दरबार हत्याकाण्डले देश मात्र होइन, संसारलाई नै स्तब्ध बनाएको थियो। तर घटना भएको यति लामो समय बितिसक्दा पनि यसको वास्तविक रहस्य सार्वजनिक हुन सकेको छैन। घटनापछि गठित छानबिन समितिले तत्कालीन युवराज दीपेन्द्रलाई मुख्य दोषी ठहर गर्दै प्रतिवेदन बुझायो। तर उक्त प्रतिवेदनले धेरै प्रश्नहरूको उत्तर दिन सकेन। यदि दीपेन्द्र नै घटनाका योजनाकार थिए भने उनले आफ्नै परिवारका सदस्यलाई मात्र किन निशाना बनाए ? घटना हुँदा सुरक्षामा खटिएका सुरक्षाकर्मीहरु कहाँ थिए ? कडा सुरक्षा घेराभित्र यस्तो भीषण घटना कसरी सम्भव भयो ? यस्ता प्रश्नहरू आज पनि जनमानसमा अनुत्तरित छन्।

घटनाको निष्पक्ष र गहिरो अनुसन्धान हुन नसकेको आरोप वर्षौंदेखि उठ्दै आएको छ। विभिन्न राजनीतिक दल, नेता तथा शक्तिकेन्द्रहरूमाथि सत्य लुकाएको आशंका व्यक्त गरिँदै आए पनि कुनै पनि सरकारले त्यसबारे विश्वसनीय पुनःछानबिनको पहल गर्न सकेको छैन। परिणामस्वरूप दरबार हत्याकाण्ड नेपाली इतिहासको सबैभन्दा ठूलो रहस्यका रूपमा कायम छ।राजा वीरेन्द्र र उनको परिवारले न्याय पाउन नसकेको भावना आज पनि समाजका विभिन्न तहमा सुनिन्छ। घटनाको वास्तविकता उजागर हुन नसक्दा मृतकप्रति न्याय र इतिहासप्रति उत्तरदायित्व दुवै अधुरो बनेको छ। लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना, नयाँ संविधान निर्माण र राजनीतिक व्यवस्थामा व्यापक परिवर्तन भए पनि दरबार हत्याकाण्डको सत्य खोज्ने विषय भने राज्यको प्राथमिकतामा पर्न सकेको छैन।

२५ वर्षपछि पनि नारायणहिटीको त्यो कालरात्रिसँग जोडिएका प्रश्नहरू जीवित छन्। सत्य के थियो, वास्तविक योजनाकार को थिए, र किन यति ठूलो घटनाको पूर्ण सत्य जनतासामु ल्याइएन भन्ने प्रश्नहरूको उत्तर खोज्नु राज्यको दायित्व हो। जबसम्म निष्पक्ष र विश्वसनीय अनुसन्धान हुँदैन, तबसम्म दरबार हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा न्यायको प्रतीक्षामा रहेको एउटा खुला अध्यायकै रूपमा रहिरहनेछ।दरबार हत्याकाण्डसँग जोडिएको दीपेन्द्र–देवयानी प्रेम सम्बन्धलाई पनि घटनाको सम्भावित कारणका रूपमा प्रस्तुत गरियो। तर केवल वैवाहिक विवादका आधारमा यति ठूलो घटनाको निष्कर्ष निकाल्न सकिने आधार पर्याप्त रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन। त्यसैले घटनाबारे अनेक अनुमान, शंका र षड्यन्त्रका कथनहरू आजसम्म जीवित छन्।

घटनापछि बनेको छानबिन प्रतिवेदनलाई जनताको ठूलो हिस्साले पूर्ण रूपमा स्वीकार गर्न सकेन। विभिन्न राजनीतिक शक्ति, व्यक्तित्व र शक्तिकेन्द्रहरूलाई लिएर समय–समयमा अनेक आरोप र आशंकाहरू उठे। तर कुनै पनि आरोप प्रमाणित हुन सकेन भने राज्यले पनि निष्पक्ष र व्यापक पुनःअनुसन्धानको पहल गर्न सकेन। परिणामस्वरूप दरबार हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा अझै अनुत्तरित रहस्यकै रूपमा रहेको छ।

२५ वर्ष बितिसक्दा पनि राजा वीरेन्द्रको परिवारले न्याय पाएको अनुभूति जनतामा देखिँदैन। घटनामा ज्यान गुमाएका राजपरिवारका सदस्यहरूको स्मृति आज पनि सम्मानका साथ सम्झिने गरिन्छ, तर उनीहरूको मृत्युको वास्तविक कारण र त्यसपछिको सम्पूर्ण सत्य अझै अन्धकारमै छ। इतिहासप्रति उत्तरदायित्व, पीडितप्रति न्याय र भावी पुस्ताका लागि सत्यको अभिलेखीकरणका निम्ति दरबार हत्याकाण्डको निष्पक्ष, विश्वसनीय र गहिरो अनुसन्धान आवश्यक रहेको आवाज अझै उठिरहेको छ।